برسد و اگر موجبات خارجى مانع پيشرفت مىشود براى آن است كه انسان اطَّلاع از تمام لوازم كار نداشته و مقتضيات و موانع را در كار خود پيشبينى نكرده است و در آيه كه گفته شده است اجابت مىكنم بطور مجمل است نه بطور عموم كه در هر وقت و هر شرائط كه باشد . حقيقت دعا و زارى را در دفتر پنجم قضيه‌ى دستور ميكائيل ببرداشتن خاك براى ساختن آدم مثنوى چنين گفته است : آه و زارى پيش تو بس قرب داشت من نتانستم حقوق آن گذاشت پيش تو بس قدر دارد چشم تر من چگونه گشتمى استيزور دعوت زارى است روزى پنج بار بنده را كه در نماز أ ، و بزار آنكه خواهى كز غمش خسته كنى راه زارى بر دلش بسته كنى تا فرود آيد بلائى دافعى چون نباشد از تضرّع شافعى و آنكه خواهى از بلايش و اخرى جان او را در تضرّعآورى تا نداند خويش را مجرم عنيد آب از چشمش كجا داند دويد ؟ 2 - در آخر آيه كه نويد رشد و پيشرفت داده است نشانه است كه نتيجه‌ى دعا همان معنويّت است كه ارتباط انسان باشد با اراده و ميل خود باصل آفرينش كه كمال آدمى است و رشد او وقتى است كه علاوه بر ارتباط طبيعى با خدا مثل ساير موجودات او ، با اراده و ميل و نيز خود را مربوط بآفريننده بدارد و از نعمتها و وسائل كه به او داده علاوه بر استفاده‌ى مادّى براى سعادت و آينده‌ى خود نيز استفاده كند . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 188 ] وَ لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ وَتُدْلُوا بِها إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا فَرِيقاً مِنْ أَمْوالِ النَّاسِ بِالإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ ( 188 )